از آنجا که حرکت های فرهنگی جزو حرکت های لاک پشتی و کند محسوب می شوند رسیدن به یک هدف کلان فرهنگی نیاز به هماهنگی سیاست های چند دوره 4 ساله دولتی دارد و باید به اصلاح فرهنگ مصرف به عنوان یک طرح ملی و دراز مدت نگاه کرد.
بی‌شک تغییر الگوی مصرف عمومی می تواند باعث صرفه جویی در بسیاری از هزینه های دولت شود، سهمیه بندی بنزین می تواند یکی از تجربه های موفق در این زمینه باشد که دولت نهم موفق به اجرای این طرح عظیم ملی شد.
مقام اول در مصرف نوشابه و نان در دنیا، سرانه 10 برابری در مصرف انرژی نسبت به اروپاییها، رتبه سوم مصرف گاز در جهان ، نوزدهمین کشور مصرف کننده برق در دنیا و قرار گرفتن در رتبه بیستم کشورهای پر مصرف دارو ، همه و همه از جمله آثار الگوی نامناسب مصرف در کشور ماست که جز به هدر دادن منابع و سرمایه های کشور نتیجه دیگری به دنبال ندارد.

* اصلاح مکانیزم قیمت

محمدحسین مهدوی عادلی با بیان اینکه مهمترین عاملی که در هر اقتصادی نقش تعیین کننده برای تولید و مصرف آن دارد، مکانیزم قیمت است ، گفت: در ایران با توجه به دولتی بودن اقتصاد از این مکانیزم در عمل استفاده نمی شود.
مهدوی عادلی به تجربیات سایر کشورها در بحث بهره گیری از مکانیزم قیمت اشاره کرد و افزود: در دیگر کشورها برای حمایت از افراد آسیب پذیر در روند افزایش قیمت ها، به تقویت تامین اجتماعی در آنها پرداخته شده است تا حدی که بعضا به افرادی که از توان پرداخت کافی برای تقبل هزینه های آب و برق خود برخوردار نیستند (از محلی که به همین منظور در نظر گرفته شده) کمک نقدی می شود.
وی با اشاره به اینکه در سایر کشورها برای صرفه جویی در مصرف، قیمت را افزایش می دهند گفت: در ایران عکس این اتفاق صورت گرفته و با ارزان کردن برخی کالا ها موجبات استفاده بیشتر و بی رویه آنها فراهم شده است.

* اصلاح الگوی مصرف به معنای صرفه جویی نیست

عبدالرضا امیرتاش در گفت وگو با فارس اظهار داشت: باید دولت از همه ابزارهای تبلیغی و رسانه ای خود بهره گیرد تا عموم مردم را به خصوص از پایین ترین سطوح آموزشی در کشور متوجه این امر کند که امکانات موجود محدود است و همیشگی نیست.
این کارشناس اقتصادی یادآور شد: دعوت مردم با بهره گیری از الگوی صحیح مصرف باید توام با پاک کردن این ذهنیت باشد که الگوی مصرف برابر با صرفه جویی صرف نیست.
وی افزود: این الگو باید با کاهش میزان مصرف، استفاده بهینه از منابع را نیز در پی داشته باشد.
امیرتاش خاطر نشان کرد: اگر مردم همانقدر که به پول ارزش می دهند به آب و برق بها می دادند و آنها را مانند از دست دادن پول تصور می کردند،‌ به طور قطع الگوی مصرف تغییر می یافت.
وی بهترین ابزار برای اصلاح این الگو را آگاهی سازی مردم و نیز فرهنگ سازی از طریق رسانه ها به خصوص صدا و سیما برشمرد.

* هدفمند کردن یارانه ها الگوی مصرف را اصلاح می کند

مرتضی الله داد در خصوص راهکار های اصلاح فرهنگ مصرف گفت: تلاش برای پایین نگه داشتن قیمتها توسط دولت سبب شده تا در چنین شرایطی میزان مصرف کالا در کشور افزایش یابد و مردم عملا به زیاد مصرف کردن عادت نمایند که این امر با هدفمند کردن یارانه ها می تواند مرتفع شود چرا که بیشترین حجم یارانه به اقشار ثروتمند جامعه تعلق می گیرید.
وی افزود: در این میان کسی که باید مابه التفاوت قیمت فعلی و واقعی را در سیر مصرف زیاد مردم بپردازند دولت و تامین آن از محل بودجه است.

* ایجاد الگوی تولید، سرمایه گذاری و پس انداز

سید کمیل طیبی در گفت وگو با فارس با بیان اینکه ایجاد انضباط در بازارهای پول و سرمایه گذاری، الگوی مصرف را در این راستا بهینه می کند اظهار داشت : در حال حاضر با عنایت به افزایش قیمت نفت هم به لحاظ ریالی و هم دلاری، تقاضای موثر در جامعه وجود دارد ، از سویی با وجود محدودیت در ظرفیتهای تولید تعادل مورد انتظار بهم خورده و لذا در چنین شرایطی بهره گیری از استراتژی مشارکت می تواند موثر باشد.
این استاد دانشگاه گفت: برای دستیابی به یک الگوی مصرف مناسب در وهله اول باید بتوان الگوی تولید، سرمایه گذاری و پس انداز مناسب ایجاد کرد .
این کارشناس اقتصادی ادامه داد: ایجاد توازن بین مصرف فعلی و آتی از دیگر الزامات در این مسیر است.
وی افزود: باید تلاش کرد تا شکافهای پدید آمده در الگوی مصرف رفع شده و از اسراف و تبذیر و بی‌عدالتی جلوگیری شود.

* ایجاد موازنه در آمدی و کاهش نرخ تورم
علی یاسری در این خصوص به فارس گفت: از جمله عوامل موثر در تعیین الگوی مصرف هر کشور ، سطح درآمد مردم آن است.
وی افزود: خانوارهای پردرآمد عمدتا گرایش به پس انداز و سرمایه گذاری دارند و کمتر مصرف می کنند ولی در کشورهای با درآمد پایین (مبتنی بر معیارهای جهانی)، مصرف در اینگونه کشورها بیشتر و سرمایه گذاری و پس انداز در آنها کمتر می شود.
وی مسائل فرهنگی را در گرایش مردم به مصرف کمتر و صرفه جویی موثر دانست و افزود: برخی کشورهای آسیای جنوبی شرقی مانند ژاپن ، کره جنوبی، مالزی و چین به لحاظ ویژگیهای فرهنگی، مردم آن بسیار مرفه بوده و با عنایت به بالا بودن نرخ پس انداز در آن کشورها ، اقتصاد آنها نیز بر همین اساس شکل گرفته است.
یاسری از دیگر عوامل تاثیر گذار بر الگوی مصرف به تورم اشاره کرد و افزود: نرخ تورم در ایران به نسبت سایر کشورهای جهان بالا است که این مساله سبب می شود تا مردم به سمت خرید برخی کالاها که در قبال تورم حالت پوشش دهنده دارند (مانند طلا، دلار و ...) ترغیب شوند که این مساله در خصوص درآمدهای بالاتر به سمت خرید زمین و مسکن ارزان گرایش می یابد.
یاسری یاد آور شد: در چنین شرایطی با توجه به بالا بودن نرخ تورم، امکان رونق امور دلالی و واسطه گری فراهم می شود که بدون هرگونه تلاشی افراد از سود ناشی از مابه التفاوت قیمت خرید و فروش بهره می برند.

***
در گفتگو با کارشناسان به 6 راه حل اجرایی اصلاح مکانیزم قیمت، فرهنگ سازی و اطلاع رسانی صحیح، هدفمند کردن یارانه ها، ایجاد انضباط در بازارهای پولی و سرمایه گذاری، ایجاد موازنه در آمدی و کاهش نرخ تورم اشاره شد، بدون شک راهکار های دیگری نیز در خصوص تغییر الگوی مصرف عمومی وجود دارد که نیاز به کارشناسی و توجه ویژه مسئولان دارد.
تصور اینکه مردم کشور ما بزرگترین مصرف کننده نان در جهان هستند یا اینکه مصرف گاز ایران به اندازه کل مصرف اتحادیه اروپاست بیش از پیش ذهن را به آن سو می‌کشد که یکی از عوامل اسراف و روش نادرست مصرف وضع یارانه بر روی برخی کالاهای استراتژیک یا حامل های انرژی است که با اجرای صحیح طرح تحول اقتصادی و هدفمند کردن یارانه ها می توان گام موثری در مسیر بلند رسیدن به فرهنگ صحیح مصرف برداشت.
باید اذعان داشت با افزایش بهره‌وری نیروی کار و سرمایه و نیز برقراری ارتباطی منطقی بین تکنولوژی و نیروی کار می توان از اتلاف منابع در بین مردم و دولت جلوگیری کرد که این مهم میسر نمی شود مگر با اجرای سیاستهای هماهنگ و همکاری دو جانبه بین مردم و دولت.